Ebeveyn-Ergen ılişkisinde ıletişimi Koparmamak


Bazı ailelerde huzurlu bir ortam hissedilirken, bazılarındaki huzursuzluk hemen dikkati çeker. Kimi aileler dinamik ve neşelidir. Kimileri ise solgun ve hüzünlü… Kimi ailelerde sorunlar paylaşılıp çözümler üretilirken, bazı ailelerde sevinçler bile paylaşılmaz. Bunlar o aileyi oluşturan fertlerin kişilik yapıları ve birbirleriyle iletişimlerinin yoğunluğu ile ilişkilidir.
 
Özellikle ergenlik döneminde aile ve ergen arasındaki ilişkinin değişmesi ile birlikte iletişim de farklılaşır. Bu nedenle çocukluktan erişkinliğe geçen ergenlerle kurulan iletişimin önemi kaçınılmazdır.
Ergenliğin tanımını yapmak sanıldığı kadar kolay değildir. Ergenlik değişim demektir, büyümek demektir. Büyümek sadece ergenliğe özgü değildir. Çocuklar da büyürler. Ama pek değişmezler. Ergenler hem büyürler, hem değişirler. Ergen bu değişimi bedensel, ruhsal ve toplumsal anlamda yaşar.
 
Ergenlik çocuksu nesneleri yitirmek ve yeni nesneleri keşfetmektir. Bu süreç, yitirilenlerin yerine yenilerinin konması ve adlandırılması sürecidir. Çocuk psikolojisi ve psikanaliz uzmanı, ıngiliz bilim adamıDonald W. Winnicott “Ergenlik bireysel bir keşiftir” der. Doğrudur, ergenlik toplumsal bir icattır belki ama bireysel olarak bir keşif olduğu kuşku götürmez. Bu nedenle ergenlik, bireyin kendini ilk kez tanımladığı ve kimliğine kavuştuğu bir dönemdir denilebilir. Kendini tanıma yolunda ergen, büyük bir çaba harcayarak birçok sorunun cevabını, yaşayarak bulmaya çalışır. “Ben kimim?”, “Nelerden hoşlanırım?”, “Gücüm ve yeteneklerim nedir?”, “Neleri yapamam?”, “Gelecekte ne olacağım?” gibi soruları henüz kendi yanıtlayamazken, bu ve benzeri sorular için birilerine yanıt vermek ya da en azından etkileşime girmek zorunda kalır.
 
Ergenlik dönemine giren çocuğun ailesiyle olan ilişkisi gerek yapı gerekse nitelik bakımından değişiklikler gösterir. Bu dönemde çocuk, anne-babayı adeta terk ederek özgün bir birey olma yoluna girer. Çocukluk dönemindeki gibi artık model alınan aile değil, aile dışındaki nesne ve kişilerdir. Böylece ergenin ailesiyle olan ilişkisi gerek yapı gerekse nitelik bakımından değişiklikler gösterir. Ergen, artık kendini bir kişilik olarak tanıtıp öyle görünmek ister.
 
Ebeveynlerin çocuklarıyla iletişimde, içine düştükleri en büyük yanlış ise farklı yaş dönemlerinde olsalar dahi onlarla hep “aynı” tarzda konuşmalarıdır. Oysa çocuk sürekli büyüme ve gelişme içindedir. Büyüme ve gelişmenin kaçınılmaz sonucu ise değişimdir. Çocuk değişir ama aile çocukla iletişimde aynı konuşma tarzını sürdürür.
 
Ergenlerin çoğu daha çok özgürlük, bağımsızlık ve sorumluluk isterler ve buna da genellikle hazırdırlar. Onları etkileyen karar verme süreçlerine daha çok katılmak ve hayatlarını daha fazla kontrol edebilmek isterler. Artık ait olmak istemedikleri çocukluk dönemi kurallarının, onlarla tartışılarak tekrar tanımlanmasını ve kendi ihtiyaçlarına uygun olarak yenilenmesini isterler. Bir yandan disiplinli olarak takip edilmek ve ait olmak isterken diğer yandan özgürlüklerinin peşinden koşarlar. ıçinde bulundukları okul sisteminde zengin uğraşılar edinmeleri, değerlerini zenginleştirmeleri ve desteklenmeleri; ergenlerin tanınması anlamında önemlidir. En geniş sosyal hayat olan okulun, öğretmen dinamikleri ve öğrencileri süreçte tutma becerisi gözardı edilmeyecek bir koşuldur. Bu koşulların gerçekleştiği süreç içinde, ebeveynlerin ergeni tanıması ve anlaması, ergen ile arasındaki iletişime bağlıdır. Ergen ile iyi bir iletişim kurmak isteyen ebeveyn onunla nasıl konuşması gerektiğini ve onu nasıl dinlemesi gerektiğini bilmelidir.
 
Etkin ıletişimi Neden Kurmalıyız?
 

  • Ergenin olumsuz duygularının kabulünü sağlar. Ergenin sahip olduğu olumsuz duygulardan dolayı rahatsız olmasını engeller
  • Ergenin duygularını ifade etmesine yardımcı olur. Ergen yaşadığı duygusal karmaşa nedeniyle duygularını tanımlayıp, ifade etmekte zorlanır. Etkin dinleme yöntemi, ergene anlaşıldığını hissettirdiği için duygularını açmasını sağlar.
  • Yetişkin ve ergen arasında sıcak bir ilişki kurulmasını sağlar. Anne-babası tarafından dinlenen ve anlaşılan ergen kendini iyi hisseder ve onlara karşı olumlu duygular besler.
  • Sorunların çözümlenmesini sağlar. Konuşmayı kolaylaştıran ve konuşanın çözüm bulmasını sağlayan etkili bir yöntemdir. Etkin dinleme ergene, problemin çözüm yollarını bulmasında yardımcı olur. Tavsiyeler, mantık, emir vb. mesajlar, çocuğa olan güvensizliği ifade ederken, etkin dinleme sayesinde daha sorumlu ve bağımsız birer birey olurlar.
  • Ergenin, anne-babasının düşüncelerine değer vermesine yardımcı olur. Anne-babası tarafından dinlenen ergen, onların mesajlarını da dikkate almaya başlar.
  • Ergenin bireysel farkındalık sağlamasına yardımcı olur. Ergenin kendisini daha iyi tanıyıp anlamasına yardımcı olur.

 
Dinleme Becerilerimizi Nasıl Geliştirebiliriz?
 

  • Etkin dinlemeyi kullanacağınız zamanı iyi seçin. Ergenin söylediklerini gönüllü olarak dinlemek için yeterince zaman ayrılmalıdır. Zamanınız yoksa bunu ona söylemelisiniz.
  • Hazır olmalısınız. Gencin o andaki sorununa yardımcı olmayı gerçekten istemelisiniz,hazır olmalısınız.
  • Duygularını kabul etmek önemlidir. Duyguları ne olursa olsun sizin duygularınızdan ne kadar farklı olursa olsun, onun duygularını gerçekten kabul edebilmelisiniz.
  • Çocuğunuzun sizin seçtiğiniz çözüme ulaşmasını beklemeyin. Etkin dinlemenin, ergenlerin sorunlarına kendi çözümlerini bulmalarına yardımcı olacak bir araç olduğunu unutmayın.
  • Çocuğunuzun sizden farklı bir birey olduğunu kabul edin. Ergeni, yaşamını sizin verdiğiniz ama artık sizden ayrı bir birey olarak görebilmelisiniz.
  • Etkin dinleme yeteneği düzenli uygulamayla gelişir. Uygulama yapmadan ustalaşılamayacağını unutmayın. Ergenle iletişiminizde düzenli biçimde etkin dinleme yapın.
  • Bu yeteneğinizi kullanmak için kendinize zaman tanıyın. ılk denemelerde size yapay gelecektir. Yeteneğinizi kullandıkça daha doğal ve becerikli olacaksınız.
  • Çocuğunuza da zaman tanıyın. Zorla kabul ettirmekten kaçının. Konuşmasının bittiğini ya da konuşmak istemediğini gösteren ipuçlarını yakalayın. Onun özel yaşamına saygı gösterin.

 
Son söz:
Gençleri; eleştirmeden, yargılamadan, sorgulamadan dinleyin ve onlara eşlik edin.
 
ıyi haftalar.
 
Işık Dondurucu
Eyüboğlu Eğitim Kurumları
Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Birimi
Uzman Psikolojik Danışman