Çocuklara Cinsel Eğitim Verirken Nelere Dikkat Etmeliyiz?


Çocuklukta başlayan cinsellik kavramı, ergenlik dönemi ile birlikte son şeklini alır. Ergenlik döneminden sonra çocuğun cinsel özellikleri kolay kolay değişmez. Önemli olan çocukluktan itibaren sağlam temelleri oluşturmaktır.

Genel anlamda cinsel eğitim; çocukların ve ergenin bedensel, duygusal, sosyal, zihinsel ve cinsel gelişimlerini takip etmek, kız ve erkek rollerini kabul etmesine, kendi cinsinin özellikleri ve karşı cinsin özellikleri ile bir bütün içinde yaşamasına yardımcı olmak amacıyla verilen bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmalarıdır. ınsanların toplumsal rollerinin incelenmesi yoluyla karşılıklı sevgi ve güven içinde sorumluluk bilinci geliştirmelerine yardımcı olmaktır. Ailenin cinsel eğitim konusunda gösterdiği duyarlılık çocukların cinsel gelişiminde olumlu etkiler yaratır. Anne-baba tarafından verilecek cinsel eğitim, çocukların ve ergenin başka kaynaklara yönelmesini engelleyecektir.

Cinsel eğitim doğumla birlikte başlayıp ergenlik dönemini de içine alan uzunca bir süreçtir. Anne-babalar cinsel eğitimle ilgili olarak çocuğun okul öncesi döneminde (3-4 yaş dolaylarında) ilk sorularla karşılaşırlar. Açıklamalar, sade bir dille ve bilimsel kaynaklardan yararlanılarak yapıldığı takdirde gelecekte karşılaşılabilecek olası zorluklar yaşanmayacaktır.

Cinsel eğitim ailede başlar, okulda devam eder. Demokratik aile ortamında yetişen çocukların, cinsel gelişim sürecinde sorun yaşama olasılıkları azdır. Kendilerine olan güvenleri nedeniyle merak ettiklerini ve öğrenmek istediklerini rahatlıkla sorabilirler. Herhangi bir duygusal açlık yaşamadıkları için, bu anlamda kendilerini  korumaları söz konusudur. Sağlıklı kız/erkek arkadaş iletişimini rahatlıkla kurabilirler. Aile dışında yaşadıkları olayları (okulda, arkadaşlar arasında vb.) rahatlıkla aile üyeleriyle paylaşırlar. Sorunlar karşısında sağlıklı yönlendirme yapılarak hatalı davranışları zamanında önlenebilir.

Çocuklarda cinsel ilgi çok küçük yaşlarda başlar. Cinsel duygu ve eğilimler kişilik gelişiminde önemli bir etkendir. Öyle ki, cinsel duygulara yönelik yaşanan çatışma ve saplantılar ruhsal gelişmeyi olumsuz yönde etkileyebilir. Çocukların cinsel ilgilerinin oluşumuyla birlikte ebeveynlerine yönelttikleri sorular ve gösterdikleri davranışlar cinsel eğitimin başlaması gerektiği sinyalini verir. Öncelikle cinselliğe yönelik merakın doğal ve sağlıklı olduğunu kabul etmek gerekir. Kız ve erkek arasındaki farkı sezerek sorularıyla meraklarını gidermeye çalışan çocukların, ebeveynleri tarafından sade ve net açıklamalarla aydınlatılmaları yerinde olacaktır. Ayıplanan, susturulan, geçiştirici cevaplarla soruları yanıtlanan çocuk, yanlış bir şey yaptığını düşünüp olumsuz duygular içerisine girebilir, suçluluk duygusu hissedebilir, bu tür duyguları bastırması gerektiğini düşünebilir. Merakını gidermek için sorularına kendisi cevaplar üretmeye veya ileriki yaşlarında arkadaşlarından bilgiler edinmeye çalışabilir. Ebeveynler bu  soruları doğal karşılamalı, mümkün olduğunca gerçeğe yakın ve sade bir dille gerekli açıklamaları yapmalıdır.

Ebeveynlerin çocuklarının cinselliğe yönelik meraklı sorularına karşı kaçamak cevaplar vermeleri kadar; çocuklarının kavramaya hazır olmadıkları şekilde açıklamalar yapmaya çalışmaları, kendileriyle aynı yatakta yatmalarına izin vermeleri, yaşı ilerlemiş olmasına rağmen birlikte banyo yapmaları gibi davranışlar da çocuk için doğru bir cinsel eğitim yolu değildir. Cinsel eğitimi sağlamak amacıyla bazı ebeveynlerin bu şekilde tutumlar sergilemeleri ve hiçbir şeyi gizleme gereği duymamaları çocuğun cinsel ilgiye yönelik merakını gidermesini sağlamayacak aksine merakını arttıracaktır. Çocukların kavramaya hazır olmadıkları, anlamakta zorlanabilecekleri durumlar içinde kalmaları en az yanlış verilen bilgiler ve sorularına yönelik yapılan engellemeler kadar olumsuz etki yaratacaktır.

Çocuklara cinsel eğitim verirken nelere dikkat etmeliyiz?

  • Öncelikle cinsel eğitimin gerekliliğini ve çocuklarınızın neden bu konuda merak duyduğunu anlamalısınız.
  • Çocuklar cinselliği bizim algıladığımız kalıplarla algılamazlar, onlar kim olduklarını ve neden farklı olduklarını öğrenmek isterler. Bunu unutmayın.
  • Cinsiyetleri hakkında olumlu imaj geliştirmelerinin ileriki yaşamlarını da olumlu etkileyeceğini göz ardı etmeyin.
  • Çocuklarınızın cinsellikle ilgili soruları karşısında sakin olun; paniğe kapılmadan, açık, dürüst ve kabul edici bir tutum gösterin.
  • Çocuğunuza vücudunun bölümlerini isimlendirirken kız ve erkek  çocukları arasındaki farklılıklardan bahsedin ve görevlerini basit bir dille anlatın.
  • Sizin tutumunuzun onları etkileyeceğini unutmayın.
  • Çocukların kendi aralarındaki konuşmalarına dikkat edin. Neleri merak ettiklerini böylece daha kolay öğrenebilirsiniz.
  • Çocuğun cinsellikle ilgili sorularına “Sence nasıl?”, “Sen ne düşünüyorsun?” vb. sorular sormak onun neyi bildiğini ve ne şekilde düşündüğünü anlamanız konusunda size yardımcı olacaktır.
  • Çocuk soru sorduğunda önemli olan merak ettiği kısmı tamamlamak ve yanlış bilgi varsa bunu düzeltmektir.
  • Bazı çocuklar özellikle okul öncesi dönemde bedenlerinden haz aldıklarını fark ederler. Cinsel organla oynama, elleme ve benzeri davranışlar sergileyebilirler. Bazıları ise dikkat çekmek için bunu sürdürebilir. Bu durumda çocuğun enerjisini başka bir alana yöneltmek en doğrusu olacaktır.
  • Cinsel eğitimde temel olan bedenin kişiye özel olduğudur. Bununla ilgili kişisel sınırlara çocuk açısından da saygı gösterilmelidir: istemediği ortamlarda soymamak, vücudunu başkalarına göstermemek, kapı açık tuvalete girmemek, cinsiyeti ile ilgili abartılı ya da küçük düşürücü ifadeler kullanmamak ve tehdit etmemek gibi. Bu yaklaşımların her biri çocuğun ileriki yaşlarda cinselliğini etkileyebilecek yaklaşımlardır.
  • Cinsel eğitimin temel amaçlarından biri de çocuğa kendisini ve vücudunu korumayı öğretmektir.
  • Çocukların cinsel konulardaki merakı diğer konulardaki merakları gibi yerinde ve sağlıklıdır. Önemli olan çocuğun bilgi ihtiyacını doğru şekilde giderebilmektir. Bu konuda çocuk ile iletişim kurarken çeşitli kitapları araç olarak kullanabilirsiniz.

Doğru zaman, uygun ortam, bilinçli olma, bilgili olma, çocuğu ve gelişim özelliklerini bilme, tam olarak neyi merak ettiğini anlama, soruyu anlama, yeteri kadar bilgi verme, güven ortamı, açık iletişim, cesaret, doğal olma, uygun şekilde yönlendirip rehber olma, çocuk ne soruyor nasıl yanıtlamalıyım, ne kadar yanıtlamalıyım? gibi ayrıntılara önem veriyorsak doğru bir paylaşım yapıyoruz demektir.

 

Işık Dondurucu

Eyüboğlu Eğitim Kurumları
Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Birimi
Uzman Psikolojik Danışman

 

Kaynaklar:

  • Prof. Dr. ısmihan Artan, Cinsel Gelişim ve Eğitim
  • Peter Mayle, Ben Nereden Geldim?
  • Vuslat N. şahiner, Yasemin Aca, Sinem Büyükgülenç. Cinsellikle ılgili Merak Ettikleriniz – Bana Neler Oluyor? Sistem Yayıncılık.
  • Psikolog Yaşam Yanardağ Çelik